پس از اعلام جرم یا اخذ شکایت شاکی، پرونده‌ای در دادسرا تشکیل می‌شود و تحقیقات مقدماتی صورت می‌گیرد. چنانچه تحقیقات دادسرا دلالت بر توجه اتهام به متهم داشته باشد و مجرمیت متهم احراز شود، قاضی رسیدگی کننده به پرونده با صدور قرار مجرمیت، دادستان را مخاطب قرار می‌دهد.

قرار مجرمیت یا جلب به دادرسی، تصمیمی است که مقام قضایی پس از ختم تحقیقات مقدماتی در دادسرا، در صورتی که نظر به مجرم بودن فرد داشته باشد صادر می کند. با صدور این قرار پرونده در مسیر جدیدی قرار می گیرد و باید برای تصمیم گیری و تعیین مجازات به دادگاه ارسال شود.

پس از ختم تحقیقات و بررسی دلایل و مدارک بازپرس یا دادیار مسئول پرونده ممکن است یکی از تصمیمات زیر را بگیرد:

صدور قرار موقوفی تعقیب

چنانچه به دلایلی نظیر جنون متهم حین ارتکاب جرم، اعتبار امر مختومه و … دعوای عمومی ساقط شده باشد، قرار موقوفی تعقیب صادر می شود.

قرار منع تعقیب

چنانچه عمل ارتکابی جرم نباشد و یا دلایل کافی برای انتساب جرم به فرد وجود نداشته باشد، قرار منع تعقیب صادر می شود.

قرار جلب به دادرسی یا قرار مجرمیت

چنانچه عمل ارتکابی جرم باشد و دلایل کافی برای انتساب جرم به فرد وجود داشته باشد، قرار مجرمیت یا جلب به دادرسی صادر می شود.

بنابراین قرار مجرمیت قراری است که توسط دادسرا در موارد جرم بودن عمل ارتکابی و وجود دلایل کافی مبنی بر ارتکاب جرم توسط فردی، علیه او صادر می شود.

با صدور این قرار دادسرا در مورد کافی بودن دلایل برای محاکمه فرد اظهارنظر می کند نه در مورد مجرم بودن یا نبودن او.

تعریف قرار مجرمیت

پس از اعلام جرم یا اخذ شکایت شاکی، پرونده‌ای در دادسرا تشکیل می‌شود و تحقیقات مقدماتی اعم از تحقیق از متهم و مطلعین و شهود واقعه، بررسی گزارش پلیس، معاینه و تحقیق محلی، انجام آزمایش‌های لازم بر آلات و ادوات جرم و جلب نظر کارشناس مربوطه به منظور کشف جرم صورت می‌گیرد. چنانچه تحقیقات دادسرا دلالت بر توجه اتهام به متهم داشته باشد و مجرمیت متهم احراز شود، قاضی رسیدگی کننده به پرونده با صدور قرار مجرمیت، دادستان را مخاطب قرار می‌دهد تا با تهیه و تنظیم کیفرخواست مقدمات محاکمه متهم را فراهم کند.

چنانچه دادستان با نظر قاضی صادرکننده قرار موافق باشد پرونده را با کیفرخواست به دادگاه صالح می‌فرستد و اگر با قرار مجرمیت مخالف باشد دو حالت متصور است.

الف) چنانچه صادرکننده قرار مجرمیت دادیار باشد مکلف به پیروی از نظر دادستان است و در این حالت شاکی حق دارد از این تصمیم شکایت کند.

ب) اگر صادرکننده قرار مجرمیت بازپرس باشد و دادستان با آن مخالفت کند دادگاه بین آن دو حل اختلاف خواهد کرد. اگر نظر دادگاه مبنی بر تایید نظر بازپرس باشد دادستان باید با صدور کیفرخواست متهم را تعقیب کند و اگر مبنی بر تایید نظر دادستان باشد رای دادگاه درباره حل اختلاف بین دادستان و بازپرس قطعی است. در این حالت نظر تایید شده دادستان مبنی بر عدم پیگیری پرونده از سوی شاکی در دادگاه صالح قابل شکایت است. خلاصه آنکه اگر پرونده در دادسرا منتهی به صدور قرار مجرمیت شود و درباره متهم کیفرخواست صادر شود نظر شاکی تامین خواهد شد.

قرار مجرمیت در قانون جدید

در ماده ی ۲۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری، به جای قرار مجرمیت از عنوان دیگری استفاده شده است.

در قانون جدید آیین دادرسی کیفری «قرار جلب به دادرسی» جایگزین عنوان سابق، یعنی قرار مجرمیت شده است.

قرار مجرمیت قابل اعتراض است؟

ماده ی ۲۷۰ قانون آیین دادرسی کیفری، قرارهای قابل اعتراض را نامبرده است. در میان این قرارها نامی از قرار مجرمیت یا جلب به دادرسی به میان نیامده است.

قرار جلب به دادرسی یا قرار مجرمیت از جمله قرارهای غیرقابل اعتراض است. بنابراین متهم نمی تواند اعتراضی نسبت به آن داشته باشد.

ممکن است ابتدا برای متهم قرار منع یا موقوفی تعقیب صادر شود. این قرارها توسط شاکی قابل اعتراض هستند.

چنانچه شاکی به هر یک از این دو قرار اعتراض نماید و دادگاه قرارهای مذکور را نقض کند، قرار مجرمیت صادر می شود. قرار مجرمیتی که از دادگاه صادر می شود نیز قابل اعتراض می باشد.

مراحل صدور قرار مجرمیت در دادسرا

ممکن است فردی که متهم به ارتکاب جرمی شده متواری باشد یا به هر دلیل در روند تحقیقات حاضر نشود.

در این موارد حفظ حقوق بزه دیده و جامعه اقتضا می کند، تحقیقات مقدماتی بدون حضور متهم انجام شود.

به طور کلی روال به این صورت است بازپرس در صورت وجود دلیل کافی برای توجه اتهام به کسی، او را احضار می نماید.

احضار به وسیله ی احضاریه به عمل می آید که در دو نسخه تنظیم شده و یک نسخه از آن به متهم ابلاغ می شود.

البته اکنون با توجه به راه اندازی سامانه ثنا، ابلاغ به صورت الکترونیک انجام می گردد. اگر شخص در سامانه ثنا ثبت نام کرده باشد تمام ابلاغ ها از طریق این سامانه صورت می گیرد.

فاصله بین ابلاغ احضاریه و زمان حضور نزد بازپرس نباید از از ۵ روز کمتر باشد.

قرار مجرمیت غیابی

آیا می توان برای فردی که در جریان تحقیقات مقدماتی حاضر نشده و جلب وی نیز ممکن نبوده، قرار مجرمیت یا جلب به دادرسی صادر کرد؟

حال اگر محل اقامت متهم مشخص نباشد و متهم در سامانه ثنا ثبت نام کرده باشد و به این جهت امکان ابلاغ احضاریه فراهم نشود، و امکان دستیابی به متهم نیز جود نداشته باشد، احضار از طریق نشر آگهی به عمل می آید.

در واقع متهم از طریق انتشار یک نوبت آگهی در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار ملی یا محلی احضار می شود.

از تاریخ نشر آگهی متهم یک ماه فرصت دارد که نزد بازپرس حاضر شود. پس از پایان این مدت چنانچه متهم حاضر نشده باشد بازپرس به موضوع رسیدگی نموده و اظهار عقیده می کند.

چنانچه متهم بدون عذر موجه نزد بازپرس حاضر نشود، به دستور بازپرس جلب می شود.

منظور از جلب دستگیری و انتقال به محل دیگر است. برای جلب متهم باید شرایط زیر وجود داشته باشد:

– ابلاغ احضارنامه
– عدم حضور در وقت مقرر
– متهم برای عدم حضور عذر موجهی نداشته باشد.

بعد از قرار مجرمیت چه می شود؟

صدور قرار مجرمیت یا قرار جلب به دادرسی، مقدمه ی صدور کیفرخواست است.

کیفرخواست توسط دادستان علیه متهم صادر می شود و به موجب آن از دادگاه صالح تقاضای رسیدگی و صدور حکم به مجازات متهم می شود.

در واقع دادستان به نمایندگی از جامعه با صدور کیفرخواست، مجازات متهم و اعاده ی حقوق جامعه را درخواست می نماید.

پس از صدور قرار مجرمیت ، پرونده جهت رسیدگی به دادگاه ارجاع می شود.